Weer en gewrichtspijn: wat het onderzoek echt zegt

Mensen met artrose zeggen al eeuwen dat ze een weersomslag in hun gewrichten voelen. Lang kon de wetenschap dat niet bevestigen. Eén grote studie veranderde dat, en de uitkomst is genuanceerder dan u zou hopen.

1Waarom studies het lang niet konden vinden

Dat mensen het weer voelen aankomen is geen nieuw idee. Het probleem was altijd het meten. Onderzoek naar weer en pijn werkte met kleine groepen, liep vaak maar een paar weken, en gebruikte weergegevens van een meetstation dat tientallen kilometers verderop kon staan. Wie in een dal woont of aan zee, heeft ander weer dan het vliegveld waar de cijfers vandaan komen.

Daar komt bij dat pijn van dag tot dag schommelt om redenen die niets met het weer te maken hebben: een slechte nacht, een drukke dag, een gewricht dat u verkeerd hebt belast. In een kleine groep verdrinkt een klein weereffect in die ruis.

2Wat de Manchester-studie anders deed

De Universiteit van Manchester pakte het in Cloudy with a Chance of Pain op een andere manier aan. Ruim 13.000 mensen met langdurige pijn hielden vijftien maanden lang dagelijks hun klachten bij op hun eigen telefoon. De telefoon gaf ook de locatie door, zodat het weer gekoppeld kon worden aan de plek waar de deelnemer op dat moment werkelijk was.

Even belangrijk was de manier van vergelijken. Niet mensen onderling, maar iedere deelnemer met zichzelf: dagen met meer pijn tegenover dagen zonder, binnen hetzelfde lichaam en dezelfde levensomstandigheden. Daarmee vallen verschillen tussen personen weg, en blijft over wat er van dag tot dag verandert.

3De uitkomst: vocht eerst

Op vochtige, winderige dagen met lage luchtdruk lag de kans op een pijnlijkere dag ongeveer 20 procent hoger. De volgorde van belang was duidelijk: luchtvochtigheid woog het zwaarst, daarna lage luchtdruk, daarna wind.

Twee dingen daarbij zijn het vermelden waard. Kou bleek op zichzelf geen zelfstandige factor, terwijl juist kou is wat veel mensen als eerste noemen. En het verband bleef staan nadat de onderzoekers corrigeerden voor stemming en voor hoeveel iemand bewoog, twee verklaringen die anders voor de hand hadden gelegen.

Hoe groot is dat effect nu? De onderzoekers rekenden het zelf voor: van ongeveer 5 naar 6 pijndagen op de 100. Dat is een echte verschuiving, en tegelijk een bescheiden. Wie hoopt dat het weer verklaart waarom een week zwaar was, komt bedrogen uit.

4Wat u er praktisch mee kunt

De winst zit in plannen, niet in vermijden. U kunt het weer niet veranderen en u hoeft er ook niet voor binnen te blijven. Maar als u weet dat vochtige, winderige dagen met dalende druk voor u ongunstig zijn, kunt u de zware klussen verschuiven. De verhuisdozen, de tuin, de lange dag op pad: liever op een dag die gunstiger uitvalt.

Dat werkt alleen als u weet of het bij u zo is. Het gemiddelde uit een studie van 13.000 mensen zegt niets over uw knie. Sommige mensen reageren op vocht, anderen op druk, en een deel op niets van dit alles.

5Wat het niet betekent

Het weer veroorzaakt geen artrose. Het lijkt samen te hangen met hoe een dag aanvoelt, niet met het ontstaan of het verergeren van de aandoening zelf. Verhuizen naar een droog klimaat is dan ook geen behandeling, en niemand in dit onderzoek is daarmee van zijn artrose af gekomen.

Het is ook geen voorspelling. Een kans die iets hoger ligt blijft een kans. Een vochtige dag kan prima meevallen en een droge dag kan tegenvallen.

Bronnen: Dixon WG e.a., Cloudy with a chance of pain: engagement and subsequent attrition of daily data entry in a smartphone pilot study tracking weather, disease severity, and physical activity. npj Digital Medicine, 2019. nature.com · Persbericht Universiteit van Manchester. manchester.ac.uk

Artrio is een dagboek, geen diagnose- of behandeltool. Met vragen over uw klachten of medicijnen gaat u naar uw huisarts, fysiotherapeut of reumatoloog.